Thưởng trà trong văn hóa người Việt

Trong dân gian, việc thưởng trà của người Việt vốn dung dị, tự nhiên theo kiểu: Trời nắng chan chan, vác cuốc từ đồng về, ghé tạt vào quán chè xanh ven đường, gọi một bát, ngồi rút một chân lên ghế, phất phơ chiếc nón lá xua đuổi cái nóng oi bức mùa hè. Bê bát chè đã nguội lên môi, đánh ực một loáng, mồ hôi thấm ra, cơ thể đột nhiên mát mẻ với làn gió thoảng hiu hiu. Anh nông phu cười sảng khoái: “Sướng”. Cái sướng nó tự nhiên như vốn có, chẳng cần phải suy tưởng cõi tiên. Quả vậy, người bình dân uống trà có thể một tay nâng chén lên, nhấp một miếng, uống một hơi, xong khà một tiếng. Bao lo toan cuộc đời phút chốc tan biến.

nghe-thuat-thuong-tra-2

Giới uống trà trí thức Việt thì lại khác, qua các triều đại vua chúa, quan lại, lối sống kinh kỳ hình thành đã biến các tập tục uống trà dân gian thành những thú chơi thưởng ngoạn mang tính cung đình, bác học.

Từ chọn trà, đun nước, pha trà, thưởng trà là cả một quy trình công phu (xem bài nghệ thuật pha trà). Người ta thưởng trà, lắng đọng hồn mình vào trà ngay từ khi đun nước pha trà. Chén trà pha xong không chỉ có hương sắc của trà mà còn hội tụ cả tâm tình, tài nghệ của “nghệ nhân” pha trà.

Người xưa có câu “rượu ngâm nga, trà liền tay” ý nói đến việc uống trà phải uống ngay để cảm nhận được hương vị toát ra từ chén trà nóng. Khi nâng chén trà phải dùng hai ngón tay ở giữa đỡ lấy đáy chén, ngón trỏ và ngón cái đỡ miệng chén gọi là “tam long giá ngọc”. Trước khi đưa tới miệng, phải nâng chén trà đưa qua trái rồi qua phải gọi là “du sơn lãm thủy”. Sau đó nâng lên mũi để thưởng hương trà, rồi lấy tay che chén và miệng để nhấp một ngụm nhỏ. Từ từ cho ngụm trà đi xuống cổ họng, trầm tư thụ hưởng vị trà trong cổ và hơi trà dâng lên mũi. Dâng trà cũng là một ứng xử văn hóa biểu hiện sự lễ độ, lòng mến khách. Khi dâng trà phải mời từ người lớn tuổi nhất.

Người thưởng trà, bạn trà mới càng quan trọng, khó kiếm, hiếm gặp. Chỉ có tri kỷ mới có thể im lặng ngồi bên chén trà mà vẫn thấu hiểu được tâm ý của nhau. Bạn trà khó tìm hơn bạn rượu. Nhà văn Nguyễn Tuân có câu: “Chỉ có người tao nhã, cùng một thanh khí, mới có thể cùng nhau ngồi bên một ấm trà”.

nghe-thuat-thuong-tra-1

Nghệ thuật thưởng trà thiên về sự yên tĩnh, lắng đọng tinh thần nên thời điểm lý tưởng nhất để thưởng trà là khi rảnh rang công việc, lúc sáng sớm, hay trong một mái đình cổ kính, bên hồ sen thơm ngát, không gian thanh tịnh, chứ không nên uống trà khi đang bị bủa vây bởi bận rộn, công việc, hoặc ở chốn đông người. Có như thế thì tác dụng di dưỡng tinh thần của trà mới được đẩy cao đến đỉnh điểm.

Uống trà cũng rất cần sự tiết độ. Người biết về trà thường không uống nhiều, không uống đặc và cũng không uống liên tục suốt ngày. Bởi trà đại diện cho sự tế nhị, nhạy cảm, thanh tao, tạo không gian để suy ngẫm khiến đầu óc tỉnh táo.

Uống trà để giữ tâm thanh tịnh, mưu điều thiện, tránh điều ác, để lưu giữ một nét văn hóa thanh lịch và tỏa hương. Nghệ thuật thưởng trà Việt chính vì thế đã trở thành một thú vui tao nhã cần được gìn giữ, thẩu hiểu và trân trọng.

Scroll Up